Kroonmysterie

Soms vallen de meest saillante details ons domweg niet op, hoe lang we ook naar een schilderij, een standbeeld of een ander kunstwerk kijken. Is het u bijvoorbeeld al eens opgevallen dat Egyptische farao's nooit met hun haar worden afgebeeld? Nergens, op geen enkele schildering, geen enkel beeld, niet één sculptuur. Sterker nog, als u er even over nadenkt, valt het u in dat ze altijd worden afgebeeld met een soort van kroon of ander hoofddeksel, in diverse vormen, elk voor een ander doel en met een andere betekenis. Zo werd de Chepresj kroon alleen in tijden van oorlog gedragen, net zoals de Nemes kroon exclusief bedoeld was voor overleden heersers en symbool stond voor het einde van het aardse bestaan van een farao. Die laatste kroon, de blauw-gestreepte Nemes, kent u waarschijnlijk ook het beste, als onderdeel van het beroemde dodenmasker van Tut Anch Amon.

Goed, zult u nu wellicht zeggen, een farao is een koning en een koning draagt een kroon. Hoezo mysterie? En daar zit ook wel wat in, want de kroon is ook bij de farao's een teken van waardigheid en macht, in dit geval zelfs van goddelijkheid, een attribuut dat het verschil onderstreept tussen de farao en gewone stervelingen. Maar er is wel degelijk een mysterie. Het mysterieuze is namelijk dat er nooit één enkele kroon is gevonden, in geen enkele piramide of andere begraafplaats, met inbegrip van de tombes die onmogelijk geplunderd kunnen zijn voordat ze werden ontdekt. Onze voorstelling van de heersers uit de antieke tijd lijkt dan ook voornamelijk gebaseerd op indirecte aanwijzingen, niet op feitelijke overblijfselen uit hun lange, indrukwekkende geschiedenis.

Maar er is meer. De oude Egyptenaren, deel van een cultuur waarin de medische wetenschap hoog ontwikkeld was, hielden er strenge opvattingen op na ten aanzien van hygiëne en gezondheid. Loshangend haar werd niet alleen als slordig gezien, het was ook 'not done', met name vanwege het risico van luizen en mijten, minuscule dragers van levensbedreigende ziekten. Jongens waren dan ook altijd kaalgeschoren, tot in hun tienerjaren. Dan mochten ze één vlecht dragen.

Niet zo vreemd dus, zo lijkt het, dat we nooit het haar van een heerser uit het oude Egypte hebben gezien. Maar dat laat de vraag onverlet hoe deze koningen en koninginnen er nu werkelijk bijliepen in het dagelijks leven, hoe de mensen ze zagen en hoe ze zichzelf aan hun onderdanen presenteerden. En waarom, nu we het er toch over hebben, er nooit één fysiek voorbeeld is gevonden van al die gedetailleerd weergegeven kronen. Het mysterie van de kroon. Het zoveelste mysterie van de farao's.